Waarom een extra grote propeller je bellyboat niet altijd sneller maakt
Een grotere propeller kopen, dacht je. Dan ga je eindelijk harder, toch? Helaas.
In de wereld van fluistermotoren voor je bellyboat werkt dat net even anders.
Een te grote propeller kan je vaart juist flink verminderen en je accu leegzuigen als een spuitgat. Het is een klassieke denkfout die veel vissers maken. Ze denken dat meer diameter gelijk staat aan meer snelheid.
De realiteit is dat je motor en propeller als een perfect op elkaar afgestemd team moeten werken. Is de propeller te groot, dan werkt de motor niet meer efficiënt. Het resultaat? Minder snelheid, een hete motor en een accu die veel sneller leeg is. Laten we dit eens goed uitzoeken, zodat je de volgende keer de juiste keuze maakt.
Hoe een propeller werkt op een elektromotor
Stel je een propeller voor als de schroef van een vliegtuig, maar dan onder water.
De taak is simpel: water verplaatsen om je bellyboat vooruit te duwen. De motor draait de as, en de propeller grijpt in het water. Twee factoren bepalen hoe goed hij dat doet: de diameter en de spoed.
De diameter is de breedte van de cirkel die de propellerbladen beschrijven. Grote diameter, meer water verplaatsen.
De spoed is de theoretische afstand die de propeller in één omwenteling aflegt.
Een hoge spoed is als een hoge versnelling in je auto; je moet harder werken (meer toeren) om op gang te komen, maar je uiteindelijke topsnelheid kan hoger zijn. Een lage spoed is als de eerste versnelling; makkelijk optrekken, maar je rijdt snel tegen een toerenbegrenzing aan. De combinatie van diameter en spoed bepaalt de "hardheid" van de propeller. Een propeller met een diameter van 13 inch en een spoed van 17 inch (vaak geschreven als 13x17) gedraagt zich anders dan een 13x19. De motor moet harder werken om die 19-inch spoed te overwinnen.
De relatie tussen propellergrootte en motorvermogen
Hier gaat het mis voor veel vissers. Ze hebben een motor van 55 lbs en denken: "Ik gooi er een propeller op die normaal op een 80 lbs motor past, dan haal ik meer uit mijn huidige motor." Dat is een foute berekening.
Elke motor heeft een ideale weerstand waartegen hij kan werken. Te vergelijken met fietsen.
Je kunt met een kinderfiets ook geen 50 km/h op een racefiets versnelling trappen. Je kracht is gewoon niet voldoende. Een te grote propeller (te veel diameter of te hoog spoed) zorgt voor een enorme weerstand. De motor moet veel harder werken om überhaupt te draaien.
Dit noemen we overbelasting. De motor levert weliswaar zijn maximum koppel, maar hij komt nooit op zijn ideale toerental.
Je boot blijft daardoor onder zijn optimale snelheid hangen. Het is alsof je constant in de verkeerde versnelling rijdt. Je verliest efficiëntie en dus vaart.
Je betaalt voor een motor van 55 lbs, maar je haalt misschien maar 35 lbs prestatie uit hem. Als je motor overbelast raakt, gebeuren er een paar dingen die je direct merkt.
Waarom een te grote prop de motor overbelast
Ten eerste gaat de motor enorm hitte ontwikkelen. De elektromotor zet elektriciteit om in beweging, maar een deel van die energie wordt warmte.
Een motor die op volle toeren draait om een te zware propeller te ronddraaien, produceert veel extra warmte. Dat is funest voor de levensduur van de motorwikkelingen. Je motor kan zichzelf uitschakelen door oververhitting, of erger, blijvende schade oplopen.
Ten tweede schiet het stroomverbruik omhoog. De motor probeert de weerstand te overwinnen en trekt veel meer ampères uit je accu.
Je 12V 100Ah accu was eerst goed voor 2 uur varen op een normale propeller.
Met een te zware propeller ben je misschien al na 45 minuten leeg. De motor en accu raken oververmoeid.
Je betaalt dus met een veel kortere vistijd voor een propeller die je uiteindelijk niet eens harder laat varen. Het is een verlies-lose situatie.
Snelheid versus stuwkracht bij bellyboats
Wat is nu eigenlijk belangrijker voor je visuitje: pure topsnelheid of een goede acceleratie en stuwkracht?
Voor de meeste bellyboat-vissers is het antwoord het tweede. Je zit in een rubberen boot die je met je armen stuurt. Je hebt geen zware romp die water moet klieven. Je hebt vooral power nodig om vanuit stilstand te komen, om tegenwind te weerstaan en om makkelijk te keren.
Een propeller met een lager spoed (bijvoorbeeld 13x13 of 13x14) zal de motor in staat stellen snel te accelereren. Je voelt een directe "kick" als je de gashendel opendraait.
Dit is de stuwkracht. De boot voelt levendig aan.
Een propeller met een hoog spoed (13x19) is erop gericht om eenmaal op snelheid een hogere topsnelheid te halen, maar de acceleratie lijdt eronder. In een bellyboat is een hoge topsnelheid vaak niet eens nodig. Je vaart zelden harder dan 5-6 km/h.
Je hebt veel meer baat bij een vlot optrekken en het soepel doorvaren van een rietkraag. Kies dus voor een setup die je boot speels maakt, niet eentje die hem lethargisch maakt.
De juiste propeller kiezen voor jouw setup
Hoe weet je dan welke propeller je wél moet kiezen? De vuistregel is simpel: houd je aan de aanbevelingen van de fabrikant.
Elk motormerk (Minn Kota, MotorGuide, Haswing) geeft voor elk model een standaard propeller door. Dat is je startpunt. Wil je iets wijzigen, bedenk dan eerst wat je wilt verbeteren. Je hebt grofweg twee soorten propellers die je vaak tegenkomt:
Een populaire upgrade is de wierloze propeller (weedless). Deze heeft een speciale constructie waarbij de as van de propeller beschermd is door een omhulsel.
- 2-blads propellers: Dit is de standaard. Minder weerstand, vaak een hogere topsnelheid. Ideaal als je vooral open water vaart en geen last hebt van wier.
- 3-blads propellers: Deze bieden meer stuwkracht en een betere acceleratie. Ze "grijpen" het water harder. Ze zijn vaak iets stiller en geven je boot een stabielere vaart, vooral bij lagere snelheden.
Waterplanten glijden erover af in plaats van zich om de as te wikkelen.
Als je in gebieden vist met veel waterplanten (bijv. poldersloten of ondiepe baaien) is dit een must-have. Een wierloze propeller kost vaak tussen de €40 en €80, afhankelijk van het merk. Een standaard reservepropeller ligt rond de €25 tot €50.
Veelgestelde vragen
Let wel: sommige wierloze systemen (zoals de Weedless Wedge van Minn Kota) hebben vaak een iets lager spoed om te voorkomen dat de bladen vastlopen, wat je acceleratie ten goede komt. Ik zie je denken: "Maar ik heb nog wat vragen." Logisch.
Hieronder de meest voorkomende vragen die we binnenkrijgen over propellers en prestaties. Short answer: Nee, niet per se. Zoals hierboven uitgelegd, kan een te grote propeller de motor overbelasten.
Maakt een grotere propeller mijn bellyboat sneller?
Dit zorgt voor een lagere topsnelheid omdat de motor niet op het juiste toerental komt.
Bovendien leeg je accu veel sneller. Je boot kan zelfs langzamer aanvoelen omdat hij moeite heeft om op gang te komen.
Wat is het verschil tussen een 2-blads en 3-blads propeller?
Pas op met experimenteren. Een 2-blads propeller is vaak efficiënter voor een hoge topsnelheid en heeft minder weerstand.
Een 3-blads propeller pakt het water veel agressiever aan. Dit geeft je een veel betere acceleratie en meer stuwkracht om tegen wind of stroom in te varen. Voor de meeste bellyboat-vissers is een 3-blads propeller de fijnere keuze voor een vlottere vaart. Nee, dat gaat helaas niet zomaar.
Kan ik zomaar een andere propeller op mijn fluistermotor zetten?
De propeller moet qua diameter en as-aansluiting exact passen bij het specifieke motormodel. Een propeller van een Minn Kota Terrova past niet op een MotorGuide Xi5.
Ook de diameter van de as (de schroefdraad) verschilt. Koop dus altijd een propeller die specifiek is ontworpen voor jouw type motor.
Waarom trekt mijn accu zo snel leeg met een nieuwe propeller?
Meet desnoods je oude propeller op voordat je een nieuwe bestelt. Als je een propeller met een grotere spoed of diameter hebt gemonteerd, moet de motor harder werken om deze te ronddraaien. Dit resulteert in een aanzienlijk hoger stroomverbruik (ampères).
Je accu raakt veel sneller ontladen. Een vuistregel is: als je motor heter aanvoelt dan normaal na een halfuur varen, of als je merkt dat je maar de helft van je gebruikelijke vaartijd haalt, dan is je propeller waarsijnlijk te zwaar.
Wat is een wierloze (weedless) propeller?
Een wierloze propeller is speciaal ontworpen om te voorkomen dat waterplanten en wier de as omwikkelen. Dit gebeurt vaak bij het varen door ondiep of begroeid water. De propeller heeft een speciale kap of speciale bladvorm die het wier afvoert.
Dit voorkomt dat de motor vastloopt en je vaart onderbreekt. Een onmisbare accessoire voor de visser die in de natuur wil vissen en niet constant zijn propeller schoon hoeft te maken.